Felak Sûresi

İmam Ahmed dedi ki: Bize Affân anlattı, bize Hammâd bin Seleme anlattı, bize Âsım bin Behdele haber verdi, o Zir bin Hubeyş’ten nakletti, (Zir) dedi ki: Übey bin Ka’b’a dedim ki: "İbn Mes’ud, Muavvizeteyn’i (Felak ve Nas surelerini) kendi mushafına yazmıyordu?"

​Bunun üzerine (Übey) şöyle dedi:

​"Şehadet ederim ki Resulullah ﷺ bana, Cebrail aleyhisselam’ın kendisine: “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine” dediğini, kendisinin de bunu söylediğini; (yine Cebrail'in) kendisine: “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım” dediğini, kendisinin de bunu söylediğini haber verdi. Biz de Nebi ﷺ’in söylediğini söylüyoruz."

​Übeyy bin Ka’b’a sordum ve dedim ki: "Ey Ebu’l-Münzir! Şüphesiz kardeşin İbn Mes’ud şöyle şöyle söylüyor."

​Bunun üzerine (Übeyy) dedi ki: “Şüphesiz ben de bunu Nebi ﷺ’e sordum da şöyle buyurdu: “Bana denildi, ben de dedim.” Biz de Resulullah ﷺ’in buyurduğu gibi buyuruyoruz.”

Bunu Buhârî de (başka bir yerde) ve Nesâî; Kuteybe’den, o Süfyân bin Uyeyne’den, o Abde ve Âsım bin Ebî’n-Nücûd’dan, o Zir bin Hubeyş’ten, o da Übey bin Ka’b’dan benzeri şekilde (aynı hadis olarak) rivayet etmiştir.

​Hâfız Ebu Ya’lâ dedi ki: Bize el-Ezrak bin Ali anlattı, bize Hassân bin İbrâhim anlattı, bize es-Salt bin Behrâm, İbrâhim’den, o Alkame’den anlattı, (Alkame) dedi ki: Abdullah İbn Mes’ud Muavvizeteyn’i (Felak ve Nas surelerini) mushaftan kazıyordu (siliyordu) ve şöyle diyordu: "Şüphesiz ki Resulullah ﷺ’e sadece o ikisi ile sığınması emredildi." Abdullah o ikisini (namazda sure olarak) okumuyordu.

​Bunu Abdullah bin Ahmed; el-A’meş’in hadisinden, o Ebu İshak’tan, o Abdurrahman bin Yezîd’den rivayet etti, (Abdurrahman) dedi ki: Abdullah İbn Mes’ud Muavvizeteyn’i kendi mushaflarından kazıyordu ve şöyle diyordu: "Şüphesiz ki o ikisi Allah’ın kitabından değildir." El-A’meş dedi ki: Ve bize Âsım, Zir bin Hubeyş’ten, o Übey bin Ka’b’dan anlattı, (Übeyy) dedi ki: O ikisini Resulullah ﷺ’e sorduk da şöyle buyurdu: “Bana denildi, ben de dedim.”

​Bu (durum), kıraat imamları ve fakihlerin çoğunun katında meşhurdur: İbn Mes’ud, Muavvizeteyn’i kendi mushafına yazmıyordu. Bunun sebebi muhtemelen o, ikisini Nebi ﷺ’den işitmemiş ve onun nezdinde bu konuda tevatürün gerçekleşmemiş olmasıdır. Daha sonra belki de bu görüşünden vazgeçip cemaatin (diğer sahabilerin) görüşüne dönmüştür. Çünkü sahabiler radıyallahu anhum Muavvizeteyn’i resmi mushaflara yazmışlar ve diğer şehirlere de bu şekilde göndermişlerdir. Hamd ve minnet Allah’adır.

​Müslim Sahih’inde dedi ki: Bize Kuteybe anlattı, bize Cerîr, Beyân’dan, o Kays bin Ebî Hâzim’den, o Ukbe bin Âmir’den anlattı, (Ukbe) dedi ki: Resulullah ﷺ şöyle buyurdu: “Bu gece indirilen ve benzerleri asla görülmemiş olan ayetleri görmedin mi? “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine” ve “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım” dır.”

​Bunu Ahmed ve Müslim de (başka bir yerde), Tirmizî ve Nesâî de İsmâil bin Ebî Hâlid’in hadisinden, o Kays bin Ebî Hâzim’den, o Ukbe’den benzeri şekilde  rivayet etmiştir.

Tirmizî dedi ki: Hasen sahihtir. 

Başka Bir Rivayette: İmam Ahmed dedi ki: Bize el-Velîd bin Müslim anlattı, bize İbn Câbir, el-Kâsım Ebu Abdurrahman’dan, o Ukbe bin Âmir’den anlattı, (Ukbe) dedi ki: Ben geçitlerden bir geçitte Resulullah ﷺ’in devesini (veya bineğini) önden çekip götürürken bana şöyle buyurdu: “Ey Ukbe, binmeyecek misin?” (Ukbe) dedi ki: Resulullah ﷺ’in bineğine binmeyi O'na karşı bir saygısızlık sayarak çekindim. Sonra tekrar buyurdu: “Ey Ukiyb, binmeyecek misin?” (Ukbe) dedi ki: Bunun bir isyan (itaatsizlik) olmasından korktum. (Ukbe) dedi ki: Bunun üzerine Resulullah ﷺ indi ve ben azıcık bir süre (bineğe) bindim, sonra O bindi, sonra şöyle buyurdu: “Ey Ukiyb, sana insanların okuduğu en hayırlı  iki sureyi öğreteyim mi?” Dedim ki: Evet, ey Resulullah! Bunun üzerine bana: “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine” ve “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım”ı okuttu. Sonra namaza kamet getirildi, Resulullah ﷺ öne geçti ve o iki sûreyi okudu. Sonra bana uğradı ve şöyle buyurdu: “Nasıl gördün ey Ukıyb? Her uyuduğunda ve her kalktığında o ikisini oku.”

​Bunu Nesâî, el-Velîd bin Müslim ve Abdullah bin Mübarek’in hadisinden rivayet etmiştir; her ikisi de İbn Câbir’den benzeri şekilde nakletmiştir. 

Bunu Ebu Dâvûd ve Nesâî de İbn Vehb’in hadisinden, o Muâviye bin Sâlih’ten, o el-Alâ bin el-Hâris’ten, o el-Kâsım bin Abdurrahman’dan, o Ukbe’den benzeri şekilde rivayet etmiştir.

Başka Bir Rivayette: Ahmed dedi ki: Bize Ebu Abdurrahman anlattı, bize Saîd bin Ebî Eyyûb anlattı, bana Yezîd bin Abdülazîz er-Ruaynî ve Ebu Merhûm, Yezîd bin Muhammed el-Kureşî’den, o Ali bin Rebâh’tan, o Ukbe bin Âmir’den anlattı, (Ukbe) dedi ki: Resulullah ﷺ bana her namazın arkasından (sonunda) Muavvizât’ı (koruyucu sureleri) okumamı emretti.

​Bunu Ebu Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî yollarla (farklı rivayetlerle) Ali bin Ebî Rebâh’tan rivayet etmişlerdir ve tirmizî Garib hadistir demiştir.

Başka Bir Rivayette: Ahmed dedi ki: Bize Yahya bin İshak anlattı, bize İbn Lehîa, Müşrah bin Hâân’dan, o Ukbe bin Âmir’den anlattı, (Ukbe) dedi ki: Resulullah ﷺ bana şöyle buyurdu: “Muavvizeteyn’i oku, çünkü sen o ikisinin bir benzerini asla okuyamazsın.” Bunu (rivayet etmede) Ahmed tek kalmıştır.

Başka Bir Rivayette: Ahmed dedi ki: Bize Hayve bin Şüreyh anlattı, bize Bakiyye anlattı, bize Buhayr bin Sa’d, Hâlid bin Ma’dân’dan, o Cübeyr bin Nüfeyr’den, o Ukbe bin Âmir’den anlattı ki o şöyle demiştir: Şüphesiz Resulullah ﷺ’e boz (alaca beyaz) bir katır hediye edilmişti, O da ona bindi ve Ukbe'de onu O'nun için önden çekip götürmeye başladı. Bunun üzerine Resulullah ﷺ şöyle buyurdu: ““De ki: Sığınırım sabahın Rabbine”ı oku.” Onu okuyuncaya kadar bunu tekrarladı. Benim onunla (o sureyle) pek fazla sevinmediğimi anladı da şöyle buyurdu: “Belki de onu hafife aldın? Sen (namaza) kalkıp da onun bir dengiyle asla namaz kılamazsın.”

​Bunu Nesâî, Amr bin Osman’dan, o Bakiyye’den benzeri şekilde rivayet etmiştir. Ve Nesâî bunu ayrıca (Süfyan) es-Sevrî’nin hadisinden, o Muâviye bin Sâlih’ten, o Abdurrahman bin Cübeyr bin Nüfeyr’den, o babasından, o Ukbe bin Âmir’den rivayet etmiştir ki: O, Resulullah ﷺ’e Muavvizeteyn hakkında sormuş, o da bunun benzerini zikretmiştir.

Başka Bir Rivayette: Nesâî dedi ki: Bize Muhammed bin Abdüla’lâ haber verdi, bize el-Mu’temir anlattı, Nu’mân’dan işittim, o Ziyâd Ebu’l-Esed’den, o Ukbe bin Âmir’den nakletti; şüphesiz Resulullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz insanlar şu ikisinin bir benzeriyle asla (Allah’a)  sığınmamışlardır: “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine” ve “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım” dır.”

Başka Bir Rivayette: Nesâî dedi ki: Bize Kuteybe haber verdi, bize el-Leys, İbn Aclân’dan, o Saîd el-Makburî’den, o Ukbe bin Âmir’den anlattı, (Ukbe) dedi ki: Resulullah ﷺ ile birlikte yürüyordum, şöyle buyurdu: “Ey Ukbe, de (oku)!” Dedim ki: Ne diyeyim? Sustu (cevap vermedi). Sonra yine buyurdu: “De!” Dedim ki: Ne diyeyim ey Resulullah? Sustu. Bunun üzerine dedim ki: Allah’ım onu bana geri döndür (tekrar söylet). Buyurdu ki: “Ey Ukbe, de (oku)!”  Dedim ki: Ne diyeyim ey Resulullah? Buyurdu ki: “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine”, ben de onu sonuna kadar okudum. Sonra buyurdu ki: “De!” Dedim ki: Ne diyeyim ey Resulullah? Buyurdu ki: “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım”, ben de onu sonuna kadar okudum. İşte bunun üzerine Resulullah ﷺ şöyle buyurdu: “Bir şey isteyen onların bir benzeriyle istememiştir ve sığınan kişi de onların bir benzeriyle (Allah’a) sığınmamıştır.”

Başka Bir Rivayette: Nesâî dedi ki: Bize Muhammed bin Yessâr haber verdi, bize Abdurrahman anlattı, bize Muâviye, el-Alâ bin el-Hâris’ten, o Mekhûl’den, o Ukbe bin Âmir’den anlattı: Şüphesiz Resulullah ﷺ sabah namazında O iki sûreyi okumuştur.

Başka Bir Rivayette: Nesâî dedi ki: Bize Kuteybe haber verdi, bize el-Leys, Yezîd bin Ebî Habîb’den, o Ebu İmrân Eslem’den, o Ukbe bin Âmir’den anlattı, (Ukbe) dedi ki: Resulullah ﷺ binek üzerindeyken O'nu takip ettim, elimi ayağının üzerine koydum ve dedim ki: Bana Hud suresini veya Yusuf suresini okut. Buyurdu ki: “Allah katında, “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine”dan daha faydalı hiçbir şey okuyamazsın.”

Başka Bir Hadiste: Nesâî dedi ki: Bize Mahmûd bin Hâlid haber verdi, bize el-Velîd anlattı, bize Ebu Amr el-Evzâî, Yahya bin Ebî Kesîr’den, o Muhammed bin İbrâhim bin el-Hâris’ten, o Ebu Abdullah’tan, o İbn Âiş el-Cühenî’den anlattı: Şüphesiz Nebi ﷺ ona şöyle buyurmuştur: “Ey İbn Âiş! Sığınanların kendisiyle sığındığı şeylerin en faziletlisini sana göstereyim mi –veya haber vereyim mi–?” (İbn Âiş) dedi ki: Evet, ey Resulullah! Buyurdu ki: ““De ki: Sığınırım sabahın Rabbine” ve “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım” işte bu iki sûredir.”

​İşte bunlar Ukbe’den gelen ve ondan mütevatir gibi olan rivayetlerdir (tarıklardır); hadis muhakkiklerinin birçoğu katında kesin bilgi (kat'iyyet) ifade eder.

​Ve daha önce ondan (Ukbe'den) nakledilen Süddî bin Aclân ve Ferve bin Mücâhid rivayetinde şu geçmişti: “Sana Tevrat’ta da, İncil’de de, Zebur’da da, Furkan’da (Kur'an'da) da bir benzeri indirilmemiş üç sure öğreteyim mi? “De ki: O Allah tektir”, “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine” ve “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım” dır.”

Başka Bir Hadiste: ​İmam Ahmed dedi ki: Bize İsmâil anlattı, bize el-Cüreyrî, Ebu’l-Alâ’dan anlattı, (Ebu'l-Alâ) dedi ki: Bir adam şöyle dedi: Bir yolculukta Resulullah ﷺ ile beraberdik, insanlar nöbetleşe biniyorlardı ve binitlerde azlık (kıtlık) vardı. Resulullah ﷺ’in binit sırası ile benim binit sıram denk geldi. Bana yetişti ve [arkamdan] omuzuma vurdu, sonra şöyle buyurdu: “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine”, Resulullah ﷺ onu okudu, ben de O'nunla beraber okudum. Sonra buyurdu ki: “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım” Resulullah ﷺ onu okudu, ben de O'nunla beraber okudum. Sonra buyurdu ki: “Namaz kıldığın zaman O iki sûreyi oku.”

Görünen o ki bu adam Ukbe bin Âmir’den başkası değildir, en doğrusunu Allah bilir.

Bunu Nesâî, Yakub bin İbrâhim’den, o İbn Uleyye’den rivayet etmiştir.

Başka Bir Hadiste: Nesâî dedi ki: Bize Muhammed bin el-Müsenna haber verdi, bize Muhammed bin Ca’fer, Abdullah bin Saîd’den anlattı, bana Yezîd bin Rûmân, Ukbe bin Âmir’den, o Abdullah el-Eslemî’den –ki o İbn Üneys’tir– anlattı: Şüphesiz Resulullah ﷺ elini onun göğsünün üzerine koydu, sonra buyurdu ki: “De!” Ne diyeceğimi bilemedim. Sonra bana yine: “De!” buyurdu. Dedim ki: “De ki: O Allah tektir” Sonra bana yine: “De!” buyurdu. Dedim ki: “Sığınırım sabahın Rabbine, Yarattıklarının şerrinden,” onu bitirinceye kadar (okudum). Sonra bana yine: “De!” buyurdu. Dedim ki: “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım”  onu bitirinceye kadar (okudum). Bunun üzerine Resulullah ﷺ şöyle buyurdu: “İşte böylece (Allah’a) sığın! Sığınanlar asla bunların bir benzeriyle sığınmamışlardır.”

Başka Bir Hadiste: Nesâî dedi ki: Bize Amr bin Ali Ebu Hafs haber verdi, bize Bedel anlattı, bize Şeddâd bin Saîd Ebu Talha, Saîd el-Cüreyrî’den anlattı, bize Ebu Nadra, Câbir bin Abdullah’tan anlattı, (Câbir) dedi ki: Resulullah ﷺ bana şöyle buyurdu: “Oku ey Câbir!.” Dedim ki: Anam babam sana feda olsun, ne okuyayım? Buyurdu ki: "Oku: “De ki: Sığınırım sabahın Rabbine” ve “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım”” Ben de o ikisini okudum. Bunun üzerine buyurdu ki: “O ikisini oku, sen o ikisinin bir benzerini asla okuyamazsın.”

​Daha önce Âişe’nin hadisi geçmişti; şüphesiz Resulullah ﷺ o ikisini okur, avuçlarına üfler ve o ikisiyle başını, yüzünü ve bedeninden ulaşabildiği yerleri meshederdi.

​İmam Mâlik dedi ki: İbn Şihâb’dan, o Urve’den, o Âişe’den nakletti: Şüphesiz Resulullah ﷺ hastalandığı zaman kendi üzerine Muavvizeteyn’i okur ve üflerdi. Ağrısı şiddetlendiğinde ise onun üzerine ben okurdum ve onun bereketini umarak kendi eliyle üzerini meshederdim.

​Bunu Buhârî, Abdullah bin Yûsuf’tan; Müslim, Yahya bin Yahya’dan; Ebu Dâvûd, el-Ka’nebî’den; Nesâî, Kuteybe’den –ve İbnü’l-Kâsım ile Îsâ bin Yûnus’un hadisinden–; İbn Mâce ise Ma’n ve Bişr bin Ömer’in hadisinden rivayet etmiştir; onların sekizi de bunu Mâlik’ten rivayet etmişlerdir.

Daha önce "Nûn" (Kalem) suresinin sonunda Ebu Nadra’nın Ebu Saîd’den olan hadisinde şu geçmişti: Şüphesiz Resulullah ﷺ cinlerin gözlerinden ve insanın gözünden (nazardan) sığınırdı. Muavvizeteyn indiği zaman ise bu iki sûreyle (Allah’a) sığınmaya başlamıştı ve o ikisinin dışındakileri bıraktı. Bunu Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce rivayet etmiştir.

Tirmizî dedi ki: Hasen bir hadistir

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ahmed bin İsam anlattı, bize Ebu Ahmed ez-Zübeyrî anlattı, bize Hasan bin Salih, Abdullah bin Muhammed bin Akîl’den, o Câbir’den anlattı, (Câbir) dedi ki: “el-Felak” sabahtır (sabah vaktidir).

​El-Avfî, İbn Abbas’tan nakletti: “el-Felak” sabahtır. Mücâhid, Saîd bin Cübeyr, Abdullah bin Muhammed bin Akîl, el-Hasan, Katâde, Muhammed bin Ka’b el-Kurazî, İbn Zeyd ve Zeyd bin Eslem’den naklen Mâlik’ten de bunun bir benzeri rivayet edilmiştir.

​El-Kurazî, İbn Zeyd ve İbn Cerîr dediler ki: “el-Felak”, Yüce Allah’ın şu sözü gibidir: “(O), sabahı yarıp çıkarandır” [En'âm: 96].

​Ali bin Ebî Talha ise İbn Abbas’tan nakletti: “el-Felak” mahlukattır (yaratılanlardır). ed-Dahhâk da böyle demiştir: "Allah, Nebisine mahlukatın (yaratılanların) tamamından sığınmasını emretmiştir."

​Ka’b el-Ahbâr dedi ki: “el-Felak”, cehennemde bir evdir; o açıldığı zaman onun sıcağının şiddetinden bütün cehennem ehli çığlık atar. Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etti, sonra şöyle dedi:

​Bize babam anlattı, bize Süheyl bin Osman, ismini verdiği bir adamdan, o es-Süddî’den, o Zeyd bin Ali’den, o babalarından anlattı ki onlar şöyle demişlerdir: “el-Felak” cehennemin dibinde bir kuyudur (çukurdur), üzerinde bir kapak vardır. Onun kapağı kaldırıldığı zaman ondan bir ateş çıkar ki, çıkan şeyin sıcağının şiddetinden cehennem feryat eder (çığlık atar).

​Amr bin Abese, es-Süddî ve başkalarından da böylece rivayet edilmiştir. Ve bu hususta merfu (Nebi'ye ulaşan) münker bir hadis de varid olmuştur; İbn Cerîr şöyle demiştir:

​Bana İshak bin Vehb el-Vâsıtî anlattı, bize Mes’ûd bin Mûsâ bin Mişkân el-Vâsıtî anlattı, bize Nasr bin Huzeyme el-Horasânî, Şuayb bin Safvân’den, o Muhammed bin Ka’b el-Kurazî’den, o Ebu Hureyre’den, Nebi ﷺ şöyle buyurmuştur: " “el-Felak” cehennemde üzeri örtülü bir kuyudur" Bunun isnadı garibtir ve merfu olarak (Nebi'nin sözü olarak) sabit (sahih) değildir.

​Ebu Abdurrahman el-Hubulî dedi ki: “el-Felak” cehennemin isimlerindendir.

​İbn Cerîr dedi ki: Doğru olan görüş birinci görüştür; o da onun (sabah vakti) olduğudur. Doğru olan da budur ve bu, Buhârî rahimehullah'ın Sahih’indeki tercihidir.