إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ ﴿٣﴾
• • •
3- Şüphesiz asıl şanı/hayrı kesik olan, sana nefret besleyenin kendisidir.
Kevser Sûresi
سُورَةُ ٱلكوثر
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
Müfessir Seçin
İbn Kesîr Tefsiri
Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm
Yüce Allah’ın: “Şüphesiz asıl şanı/hayrı kesik olan, sana nefret besleyenin kendisidir.” buyruğu, Yani: Ey Muhammed! Sana buğzeden, sana düşmanlık eden ve senin getirmiş olduğun hidayete, hakka, apaçık delile ve aydınlatıcı nura karşı nefret besleyen kimse; işte asıl ebter olan, en değersiz, en zelil ve adı sanı kesilecek olan odur. İbn Abbas, Mücâhid, Saîd bin Cübeyr ve Katâde dediler ki: Bu âyet, Âs b. Vâil hakkında nazil olmuştur.
Muhammed bin İshak, Yezîd bin Rûmân’dan naklederek dedi ki: "Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) zikredildiği zaman el-Âs bin Vâil şöyle derdi: 'Onu bırakın; çünkü o, kendisinin arkasından gelecek soyu (akıbi) olmayan ebter (soyu kesik) bir adamdır. Öldüğü zaman zikri (adı sanı) kesilir.' Bunun üzerine Allah bu sureyi indirdi."
Şimr bin Atiyye dedi ki: "Ukbe bin Ebî Muayt hakkında inmiştir."
İbn Abbas (ayrıca) ve İkrime de şöyle dediler: "Kâ’b bin el-Eşref ve Kureyş kâfirlerinden bir topluluk hakkında inmiştir."
Bezzâr dedi ki: Bize Ziyâd bin Yahya el-Hassânî anlattı, bize İbn Ebî Adiyy, Dâvûd’dan, o İkrime’den, o İbn Abbas’tan rivayet etti ki: Ka‘b b. Eşref Mekke’ye geldiğinde Kureyş ona şöyle dedi:
Muhammed bin İshak, Yezîd bin Rûmân’dan naklederek dedi ki: "Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) zikredildiği zaman el-Âs bin Vâil şöyle derdi: 'Onu bırakın; çünkü o, kendisinin arkasından gelecek soyu (akıbi) olmayan ebter (soyu kesik) bir adamdır. Öldüğü zaman zikri (adı sanı) kesilir.' Bunun üzerine Allah bu sureyi indirdi."
Şimr bin Atiyye dedi ki: "Ukbe bin Ebî Muayt hakkında inmiştir."
İbn Abbas (ayrıca) ve İkrime de şöyle dediler: "Kâ’b bin el-Eşref ve Kureyş kâfirlerinden bir topluluk hakkında inmiştir."
Bezzâr dedi ki: Bize Ziyâd bin Yahya el-Hassânî anlattı, bize İbn Ebî Adiyy, Dâvûd’dan, o İkrime’den, o İbn Abbas’tan rivayet etti ki: Ka‘b b. Eşref Mekke’ye geldiğinde Kureyş ona şöyle dedi:
“Sen onların efendisisin. Şu kavminden kopmuş, soyu kesik kimseyi görmüyor musun? O, kendisinin bizden daha hayırlı olduğunu iddia ediyor. Hâlbuki hacılara hizmet eden biziz; Kâbe’nin hizmet ve muhafazasını üstlenen biziz; hacılara su dağıtan da biziz.” Ka‘b şöyle dedi: “Siz ondan daha hayırlısınız.” Bunun üzerine şu âyet nazil oldu: “Şüphesiz asıl şanı/hayrı kesik olan, sana nefret besleyenin kendisidir.”
Bezzâr bu rivayeti bu şekilde nakletmiştir ve bu sened sahihtir.
Atâ’dan rivayet edildiğine göre: Bu âyet Ebû Leheb hakkında nazil olmuştur. Resûlullah’ın ﷺ oğlu vefat ettiğinde Ebû Leheb müşriklerin yanına giderek:
“Bu gece Muhammed’in nesli kesildi.” dedi.
Bunun üzerine Allah şu âyeti indirdi: “Şüphesiz asıl şanı/hayrı kesik olan, sana nefret besleyenin kendisidir.”
İbn Abbas’tan bir başka rivayette: Bu âyet Ebû Cehil hakkında nazil olmuştur.
Yine ondan rivayet edildiğine göre:
“Şâni’eke (sana kin besleyen kimse)” ifadesi, “senin düşmanın” demektir.
Bu ifade, burada adı geçenlerin tamamını ve aynı vasfı taşıyan diğer bütün kimseleri kapsamaktadır.
İkrime şöyle demiştir: “Ebter”, tek başına kalan kimse demektir.
Süddî ise şöyle demiştir: Bir adamın erkek çocukları öldüğünde Araplar:
“Falanca ebter oldu (soyu kesildi).” derlerdi.
Resûlullah’ın ﷺ oğulları vefat edince de:
“Muhammed’in soyu kesildi.” dediler.
Bunun üzerine Allah:
“Şüphesiz asıl şanı/hayrı kesik olan, sana nefret besleyenin kendisidir.” âyetini indirdi.
Bu açıklama, daha önce söylediğimiz mânaya dönmektedir: Ebter, öldüğü zaman adı ve zikri kesilen kimsedir. Onlar ise cehaletlerinden dolayı, Resûlullah’ın ﷺ oğulları vefat edince onun da zikrinin kesileceğini zannettiler.
Hâşâ! Asla öyle değildir.
Bilakis Allah onun zikrini insanların gözleri önünde ebedîleştirmiş, onun şeriatına kulların boyunlarında uyulması gereken bir hak ve yükümlülük kılmıştır. Bu durum çağlar boyunca devam edecek, haşir ve dönüş gününe kadar sürecektir.
Allah’ın salât ve selâmı, Kıyamet gününe kadar sürekli olarak onun üzerine olsun.
Kevser Sûresi’nin tefsiri burada sona ermiştir. Hamd ve lütuf Allah’a mahsustur.
قوله تعالى "إن شانئك هو الأبتر" أي إن مبغضك يا محمد ومبغض جئت به من الهدى والحق والبرهان الساطع والنور المبين هو الأبتر الأقل الأذل المنقطع ذكره قال ابن عباس ومجاهد وسعيد بن جبير وقتادة نزلت في العاص بن وائل وقال محمد بن إسحاق عن يزيد بن رومان قال: كان العاص بن وائل إذا ذكر رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول دعوه فإنه رجل أبتر لا عقب له فإذا هلك انقطع ذكره فأنزل الله هذه السورة وقال شمر بن عطية نزلت في عقبة بن أبي معيط وقال ابن عباس أيضا وعكرمة نزلت في كعب بن الأشرف وجماعة من كفار قريش. وقال البزار حدثنا زيد بن يحيى الحساني حدثنا ابن أبي عدي عن داود عن عكرمة عن ابن عباس قال: قدم كعب بن الأشرف مكة فقالت له قريش أنت سيدهم ألا ترى إلى هذا الصنبر المنبتر من قومه؟ يزعم أنه خير منا ونحن أهل الحجيج وأهل السدانة وأهل السقاية فقال أنتم خير منه قال فنزلت "إن شانئك هو الأبتر" وهكذا رواه البزار وهو إسناد صحيح وعن عطاء قال نزلت في أبي لهب وذلك حين مات ابن لرسول الله صلى الله عليه وسلم فذهب أبو لهب إلى المشركين فقال بتر محمد الليلة فأنزل الله في ذلك "إن شانئك هو الأبتر". وعن ابن عباس نزلت في أبي جهل وعنه "إن شانئك هو الأبتر" يعني عدوك وهذا يعم جميع من اتصف بذلك ممن ذكر وغيرهم وقال عكرمة الأبتر الفرد وقال السدي كانوا إذا مات ذكور الرجل قالوا بتر فلما مات أبناء رسول الله صلى الله عليه وسلم قالوا بتر فأنزل الله "إن شانئك هو الأبتر" وهذا يرجع إلى ما قلناه من أن الأبتر الذي إذا مات انقطع ذكره فتوهموا لجهلهم أنه إذا مات بنو انقطع ذكره وحاشا وكلا بل قد أبقى الله ذكره على رءوس الأشهاد وأوجب شرعه على رقاب العباد مستمرا على دوام الآباد إلى يوم المحشر والمعاد صلوات الله وسلامه عليه دائما إلى يوم التناد. آخر تفسير سورة الكوثر ولله الحمد والمنة.